Kiedy pompa ciepła włącza grzałkę elektryczną i jak ograniczyć jej pracę
Pompa ciepła powietrze-woda prawie zawsze ma wbudowaną albo dołożoną grzałkę elektryczną. To bezpiecznik komfortu: gdy sprężarka nie nadąża, grzałka dogrzewa wodę w instalacji lub w zasobniku. Problem w tym, że grzałka zamienia 1 kWh prądu na 1 kWh ciepła, a sprężarka w typowych warunkach daje z tej samej kilowatogodziny dwa do czterech razy więcej. Jeśli grzałka załącza się częściej, niż powinna, rachunek rośnie szybko, a właściciel ma wrażenie, że pompa ciepła po prostu jest droga w eksploatacji. Najczęściej winne są ustawienia, nie samo urządzenie.
- Dowiesz się, w jakich sytuacjach sterownik pompy włącza grzałkę.
- Poznasz pojęcie punktu biwalentnego i jego wpływ na koszty.
- Sprawdzisz, które nastawy najczęściej powodują niepotrzebną pracę grzałki.
- Zobaczysz, jak kontrolować zużycie energii przez grzałkę w praktyce.
Kiedy sterownik pompy ciepła włącza grzałkę
Grzałka nie pracuje losowo. Sterownik załącza ją według kilku warunków, które warto znać, zanim zacznie się zmieniać ustawienia:
- Za niska temperatura zewnętrzna. Poniżej ustawionego progu, nazywanego punktem biwalentnym, sterownik uznaje, że sama sprężarka nie pokryje zapotrzebowania domu, i dołącza grzałkę.
- Odszranianie parownika. Podczas odszraniania pompa na chwilę odbiera ciepło z instalacji. Część sterowników włącza wtedy grzałkę, żeby woda w obiegu nie wychładzała się zbyt mocno.
- Szybkie podgrzewanie ciepłej wody. Jeśli zadana temperatura wody w zasobniku jest wyższa, niż sprężarka jest w stanie efektywnie osiągnąć, końcówkę grzania przejmuje grzałka.
- Dezynfekcja termiczna. Cykliczne podgrzanie zasobnika do około 60 do 65 stopni, chroniące przed bakteriami Legionella, w wielu pompach odbywa się z udziałem grzałki.
- Za długi czas oczekiwania. Niektóre sterowniki dołączają grzałkę, gdy temperatura zasilania przez zadany czas nie osiąga wartości docelowej.
Każdy z tych warunków da się w mniejszym lub większym stopniu ustawić w menu instalatora lub użytkownika. Dokładne nazwy parametrów zależą od producenta, dlatego przed zmianami warto mieć pod ręką instrukcję obsługi.
Punkt biwalentny i dobór pompy
Punkt biwalentny to temperatura zewnętrzna, przy której moc grzewcza pompy przestaje wystarczać i trzeba wspomóc ją drugim źródłem. W dobrze dobranej instalacji wypada on zwykle w okolicach kilku stopni poniżej zera. Przy takim ustawieniu grzałka pracuje tylko w nielicznych, najzimniejszych dniach sezonu, a jej udział w rocznym zużyciu energii jest niewielki.
Gdy pompa ma za małą moc w stosunku do strat ciepła budynku, punkt biwalentny przesuwa się w górę i grzałka zaczyna pracować już przy lekkim mrozie. Tego nie naprawi żadne ustawienie, bo dom po prostu potrzebuje więcej ciepła, niż daje sprężarka. Z drugiej strony instalator często ustawia punkt biwalentny ostrożnie, wysoko, żeby uniknąć reklamacji na chłodne pokoje. Wtedy wystarczy go obniżyć i obserwować, czy dom nadal utrzymuje temperaturę. Jak pompa zachowuje się przy silnym mrozie, opisujemy w tekście dlaczego pompa ciepła przestaje działać przy silnym mrozie.
Ustawienia, które najczęściej zawyżają pracę grzałki
W wielu domach grzałka pracuje za dużo z powodu kilku powtarzalnych błędów w konfiguracji:
- Zbyt wysoka krzywa grzewcza. Im wyższa temperatura zasilania, tym gorsza sprawność sprężarki i tym łatwiej o sytuację, w której sterownik uzna, że nie osiąga celu. Krzywą warto obniżać stopniowo, o jeden krok co kilka dni, aż do granicy komfortu. Ta sama zasada dotyczy kotłów, co opisujemy przy ustawianiu krzywej grzewczej kotła gazowego.
- Za wysoka temperatura ciepłej wody. Dla codziennego użytku zwykle wystarcza 45 do 50 stopni. Ustawienie 55 stopni lub więcej oznacza, że końcówkę grzania często robi grzałka.
- Zbyt częsta dezynfekcja termiczna. Cykl przegrzewu zasobnika raz w tygodniu jest typowym ustawieniem. Codzienna dezynfekcja zwykle nie jest potrzebna, a kosztuje.
- Głębokie nocne obniżenia. Po nocy z dużym spadkiem temperatury rano trzeba szybko dogrzać dom. Pompa nie lubi gwałtownych zmian i sterownik często sięga wtedy po grzałkę. W domach z pompą ciepła lepiej sprawdza się stała temperatura lub obniżenie o 1 do 2 stopni.
- Krótki czas opóźnienia załączenia grzałki. Jeśli sterownik pozwala ustawić zwłokę, po której grzałka może się włączyć, warto ją wydłużyć. Sprężarka dostaje wtedy szansę dojścia do temperatury samodzielnie.
Część pomp pozwala całkowicie zablokować grzałkę dla ogrzewania, a zostawić ją tylko do ciepłej wody lub na wypadek awarii. To rozsądne rozwiązanie w domach dobrze docieplonych, ale zawsze trzeba sprawdzić, czy przy najniższych temperaturach w regionie dom nadal będzie ogrzany.
Jak sprawdzić, ile pracuje grzałka
Zanim zaczniesz zmieniać nastawy, zbierz dane. Większość sterowników pokazuje liczniki godzin pracy sprężarki i grzałki albo ilość energii zużytej przez każdą z nich. Zanotuj odczyty na początku okresu i po tygodniu lub dwóch. Jeśli grzałka przy temperaturach powyżej zera ma wyraźnie więcej godzin niż kilka procent czasu pracy sprężarki, coś jest nie tak.
| Objaw | Prawdopodobna przyczyna | Co zrobić |
|---|---|---|
| Grzałka pracuje przy dodatnich temperaturach | Za wysoki punkt biwalentny lub krzywa grzewcza | Obniżyć punkt biwalentny i krzywą o jeden krok |
| Grzałka włącza się rano | Głębokie nocne obniżenie temperatury | Zmniejszyć obniżenie lub je wyłączyć |
| Grzałka pracuje przy grzaniu wody | Za wysoka temperatura zasobnika | Zmniejszyć zadaną temperaturę wody |
| Grzałka przy każdym odszranianiu | Mały zład wody w instalacji, brak bufora | Skonsultować z instalatorem otwarte obiegi lub bufor |
Pomocny jest też osobny licznik energii na obwodzie pompy lub kontrola zużycia w aplikacji producenta. Pozwala to policzyć rzeczywisty sezonowy współczynnik efektywności, o którym piszemy w tekście pompa ciepła: COP, SCOP i temperatura zasilania. Jeśli mimo poprawnych nastaw grzałka nadal pracuje bardzo często, problem może leżeć w doborze urządzenia albo w hydraulice, na przykład w zbyt wielu zamkniętych pętlach ogrzewania podłogowego. Przy wymianie lub rozbudowie warto porównać modele z kategorii powietrzne pompy ciepła pod kątem mocy w niskich temperaturach, a nie tylko mocy nominalnej.
Kiedy grzałka jest potrzebna
Grzałki nie należy traktować jak wroga. W czasie największych mrozów, przy awarii sprężarki albo podczas wygrzewania jastrychu jest niezbędna. Celem nie jest jej całkowite wyłączenie za wszelką cenę, tylko ograniczenie pracy do sytuacji, w których naprawdę jest potrzebna. Dobrze ustawiona pompa ciepła powinna przez większość sezonu grzać samą sprężarką, a grzałka ma być rezerwą na kilka najzimniejszych dni i na okresową dezynfekcję zasobnika.
Przeczytaj także
Moc grzałki do bojlera: czas nagrzewania a obciążenie instalacji
Fotowoltaika i magazyny energiiSkuteczność działania bojlera elektrycznego w naszym domu w dużej mierze zależy od prawidłowego doboru mocy grzałki.
Grzałki do bojlerów: moc, gwint i anoda
Rynny i odwodnienieGrzałka do bojlera to kluczowy element systemu ogrzewania wody.
Wymiennik płytowy i grzałka elektryczna w pompie ciepła
ElektrykaPompa ciepła to urządzenie, które pobiera energię z otoczenia i przekazuje ją do systemu ogrzewania budynku.